راهنمای کامل سایز دفتر و کتاب: تفاوت قطع رحلی، وزیری، رقعی و خشتی + جدول ابعاد
قطع وزیری چند سانت است؟ تفاوت دفتر رحلی و رقعی چیست؟ راهنمای جامع ابعاد استاندارد کاغذ و کتاب در ایران (سانتی متر و اینچ). راهنمای خرید بهترین سایز دفتر برای مدرسه، دانشگاه و طراحی در های ورت.
رمزگشایی از زبان کاغذها: راهنمای جامع سایز دفتر و کتاب (از رحلی و رقعی تا وزیری و خشتی)
تا به حال شده وارد یک کتابفروشی یا لوازمتحریر فروشی شوید و با شنیدن اصطلاحاتی مثل "قطع وزیری"، "رقعی" یا "رحلی" گیج شوید؟ یا شاید دفتری خریدهاید که در کیفتان جا نمیشود، یا کتابی که دستتان را هنگام مطالعه خسته میکند؟ سایز کاغذ، فقط یک عدد نیست؛ "ارگونومیِ خواندن و نوشتن" است.
انتخاب سایز درست دفتر یا کتاب، مرز بین یک تجربه لذتبخش و یک عذاب دائم است. چرا کتابهای درسی همیشه یک سایز خاص دارند؟ چرا رمانهای معروف معمولاً کوچکترند؟ و چرا دفترهای فانتزی اغلب مربعی هستند؟ پشت تمام این اندازهها، قرنها تجربه، علم ریاضیات و هنر نهفته است.
در این مقاله تخصصی و فوقالعاده کامل از وبلاگ هایورت (Hiwert)، میخواهیم به دنیای اندازهها سفر کنیم. ما نه تنها ابعاد دقیق (سانتیمتر و اینچ) تمام قطعهای استاندارد ایرانی و جهانی را بررسی میکنیم، بلکه به شما میگوییم کدام سایز دقیقاً برای نیاز شما طراحی شده است. اگر قصد خرید دفتر و دفترچه دارید یا میخواهید کتابی چاپ کنید، این مقاله نقشه راه نهایی شماست.
فصل اول: چرا سایز مهم است؟ (فلسفه دورریزِ صفر)
قبل از اینکه وارد اعداد شویم، بیایید یک راز بزرگ چاپخانهها را بدانیم. چرا سایز وزیری دقیقاً ۱۷ در ۲۴ سانتیمتر است؟ چرا ۲۰ در ۲۰ نیست؟ پاسخ در "شیتهای مادر" (Master Sheets) نهفته است. کاغذها در کارخانه در ابعاد غولپیکر (مثلاً ۱۰۰×۷۰ سانتیمتر یا ۹۰×۶۰ سانتیمتر) تولید میشوند. هنرِ انتخاب سایز کتاب یا دفتر این است که وقتی این کاغذ بزرگ تا میشود و برش میخورد، کمترین دورریز را داشته باشد.
-
اگر سایزی انتخاب کنید که استاندارد نباشد، بخش زیادی از کاغذ سفید دور ریخته میشود (هزینه بیشتر + آسیب به محیط زیست).
-
سایزهای استاندارد (رقعی، وزیری و...) طوری طراحی شدهاند که با کمترین برش، بیشترین فضای مفید را به شما بدهند.
فصل دوم: پادشاهانِ قطعهای ایرانی (بررسی ۴ سایز اصلی)
در ایران، چهار سایز اصلی وجود دارد که ۹۰٪ کتابها و دفترها در این قالبها تولید میشوند. بیایید آنها را کالبدشکافی کنیم.
۱. قطع وزیری (Vaziri) - سلطانِ کتابهای درسی و دانشگاهی
اگر دانشجو یا دانشآموز هستید، ۹۹٪ کتابهای درسی شما "وزیری" هستند. این سایز، استانداردترین قطع برای متون علمی و آکادمیک در ایران است.
-
ریشه تاریخی: در قدیم این سایز برای کتابهایی استفاده میشد که برای وزرا و بزرگان نوشته میشدند تا خوانایی بالا و ابهت داشته باشند.
-
ابعاد دقیق (بعد از برش): ۱۶.۵ × ۲۳.۵ سانتیمتر (یا رُند شده: ۱۷ × ۲۴ سانتیمتر)
-
ابعاد به اینچ: تقریباً ۶.۷ × ۹.۴ اینچ.
-
کاربرد: کتابهای درسی مدارس، کتب دانشگاهی، دفترهای مشق رایج (معادل B5 جهانی).
-
چرا این سایز؟ چون فضای کافی برای حاشیه نویسی، نمودارها و جداول دارد و در عین حال آنقدر بزرگ نیست که حملش سخت باشد.
-
پیشنهاد های ورت: اگر دانشجو هستید و دنبال دفتری برای جزوهنویسی میگردید، حتماً سری به بخش دفترهای سایز وزیری بزنید.
۲. قطع رقعی (Roqei) - محبوبِ رمان خوان ها
آیا دقت کردهاید که کتابهای رمان، شعر و روانشناسی چقدر خوشدست هستند؟ آنها در قطع "رقعی" چاپ میشوند.
-
ریشه تاریخی: کلمه "رُقعه" به معنی نامه یا نوشته کوتاه است. این سایز مخصوص نامهنگاریهای سریع و کتابهای دمدستی بوده است.
-
ابعاد دقیق (بعد از برش): ۱۴.۵ × ۲۱ سانتیمتر (تقریباً معادل A5 جهانی).
-
ابعاد به اینچ: ۵.۷ × ۸.۲ اینچ.
-
کاربرد: رمان، دیوان شعر، کتابهای عمومی، دفترچههای یادداشت روزانه (Journaling).
-
چرا این سایز؟ چون سبک است! شما میتوانید یک رمان رقعی را ساعتها با یک دست نگه دارید و مچ دستتان خسته نشود.
-
پیشنهاد هایورت: برای بولت ژورنال (Bullet Journal) یا دفتر خاطرات، سایز رقعی بهترین انتخاب است.
۳. قطع رحلی (Rahli) - بومِ بزرگِ نقاشی و قرآن
وقتی نیاز به "فضا" داریم، سراغ رحلی میرویم. این سایز بزرگ است و معمولاً روی میز یا چهارپایه مطالعه میشود.
-
ریشه تاریخی: نامش از "رحل" (چهارپایه چوبی نگهدارنده قرآن) گرفته شده است. چون کتابهای بزرگ مذهبی را روی رحل میگذاشتند.
-
انواع رحلی:
-
رحلی کوچک (Small Rahli): ۲۱ × ۲۹.۷ سانتیمتر (دقیقاً سایز A4). کاربرد: مجلات، کتابهای کمک آموزشی کنکور، دفترهای نقاشی.
-
رحلی بزرگ (Large Rahli): ۲۴ × ۳۴ سانتیمتر (معادل B4). کاربرد: کتابهای نفیس هنری، اطلسهای جغرافیایی، کتب مرجع سنگین.
-
-
کاربرد: هر جایی که نیاز به تصاویر بزرگ، نقشهها یا حل مسائل طولانی ریاضی باشد.
-
پیشنهاد هایورت: اگر کنکوری هستید و نیاز به دفتری دارید که سوالات طولانی فیزیک و ریاضی را در یک صفحه حل کنید، دفترهای سایز رحلی (A4) را انتخاب کنید.
۴. قطع خشتی (Kheshti) - مربعِ دوست داشتنی
این قطع هیچ قانونی ندارد جز اینکه: "طول و عرض برابر است".
-
ریشه تاریخی: به خاطر شباهتش به "خشت" یا آجرهای مربعی قدیمی این نام را گرفته است.
-
ابعاد رایج: ۲۰×۲۰، ۲۲×۲۲ یا ۱۵×۱۵ سانتیمتر.
-
کاربرد: کتابهای کودک (چون ورق زدنش برای بچه راحت است)، کاتالوگهای هنری، دفترهای فانتزی و دفترهای شکرگزاری.
-
چرا این سایز؟ خشتی "متفاوت" است. حس مدرن و فانتزی بودن دارد و برای هدیه دادن عالی است.
فصل سوم: جدول مقایسه سریع (برای کسانی که عجله دارند)
اگر وقت خواندن کل متن را ندارید، این جدول طلایی را ذخیره کنید:
فصل چهارم: استانداردهای جهانی (A, B, C) در برابر استانداردهای سنتی
شاید بپرسید: "داداشی، دفتر من روش نوشته A5، این یعنی همون رقعی؟" پاسخ: بله و خیر!
استانداردهای جهانی کاغذ (ISO 216) با استانداردهای سنتی ایران (که بر اساس برش کاغذ ۷۰×۱۰۰ و ۶۰×۹۰ هستند) کمی تفاوت میلیمتری دارند، اما در عرف بازار معادل هم در نظر گرفته میشوند.
سری A (طلاییترین استاندارد دنیا)
این سری بر اساس "نسبت طلایی" طراحی شده است. اگر یک کاغذ A4 را از وسط تا کنید، دقیقاً تبدیل به A5 میشود.
-
A4 (۲۱ × ۲۹.۷ cm): همان کاغذ پرینتر و دفترهای بزرگ (رحلی).
-
A5 (۱۴.۸ × ۲۱ cm): نصف A4. محبوبترین سایز برای دفترچه (رقعی).
-
A6 (۱۰.۵ × ۱۴.۸ cm): نصف A5. سایز جیبی و پاسپورتی.
سری B (میانه روها)
این سری بین سایزهای A قرار میگیرد.
-
B5 (۱۷.۶ × ۲۵ cm): این سایز کمی از A5 بزرگتر و از A4 کوچکتر است.
-
نکته مهم: دفترهای "وزیری" ایرانی (۱۷×۲۴) بسیار نزدیک به B5 هستند. اگر دفتری با عنوان "Smart B5" دیدید، بدانید که تقریباً همان وزیری خودمان است، فقط چند میلیمتر بزرگتر.
فصل پنجم: راهنمای خرید؛ کدام سایز برای "من" مناسب است؟
حالا که همه چیز را یاد گرفتید، بیایید وارد فروشگاه هایورت شویم. کدام دفتر را به سبد خرید اضافه کنیم؟
سناریو ۱: دانشجو هستید و با اتوبوس/مترو تردد میکنید.
-
انتخاب: قطع وزیری (B5) یا رقعی (A5).
-
دلیل: رحلی (A4) توی کیفهای دوشی معمولی به سختی جا میشود و لبههایش تا میخورد. وزیری بهترین تعادل بین "فضای نوشتن" و "قابلیت حمل" است.
سناریو ۲: مهندس، طراح یا دانشجوی هنر هستید.
-
انتخاب: قطع رحلی (A4) یا خشتی بزرگ.
-
دلیل: شما نیاز به فضای سفید دارید. طرحها و نقشهها در سایز کوچک خفه میشوند. دفترهای سیمی رحلی با کاغذ ضخیم (موجود در دسته کتاب و دفتر هنری) بهترین دوست شما هستند.
سناریو ۳: مدیر یا نویسندهای هستید که همیشه ایده به ذهنش میرسد.
-
انتخاب: قطع جیبی (A6) یا پالتویی.
-
دلیل: دفتری که "همیشه همراهتان نباشد"، به درد نمیخورد. این سایزها توی جیب کت یا کیف کوچک دستی جا میشوند و هر لحظه آماده ثبت ایدههای ناب شما هستند.
سناریو ۴: برای کودکتان خرید میکنید.
-
انتخاب: قطع خشتی یا وزیری.
-
دلیل: کودکان با دفترهای خیلی بزرگ (رحلی) راحت نیستند چون دستشان به بالای صفحه نمیرسد. قطع خشتی برای نقاشی و وزیری برای مشق اول دبستان عالی است.
فصل ششم: چرا دفترهای های ورت؟ (تفاوت در جزئیات)
در هایورت، وقتی میگوییم دفتری "رقعی" است، منظورمان یک برش دقیق و استاندارد است. اما فقط سایز مهم نیست:
-
گرماژ کاغذ: دفترهای ما فقط سایز استاندارد ندارند، بلکه کاغذی دارند که جوهر را پخش نمیکند (معمولاً ۷۰ یا ۸۰ گرم).
-
صحافی متناسب با سایز:
-
دفترهای رحلی (بزرگ) ما معمولاً سیمی دوبل هستند تا راحت باز شوند و روی میز تخت بمانند.
-
دفترهای رقعی (کوچک) معمولاً تهچسب یا دوخت هستند تا جای کمتری بگیرند و شیکتر باشند.
-
-
تنوع جلد: از جلدهای سخت (Hard Cover) برای محافظت در کیف تا جلدهای منعطف (Soft Cover) برای سبک بودن.
نتیجه گیری: انتخابی به اندازه افکار شما
سایز دفتر و کتاب، قابِ اندیشههای شماست. اگر افکارتان وسیع و پیچیده است، قاب بزرگ (رحلی) را انتخاب کنید. اگر افکارتان صمیمی، سیال و روزمره است، قاب کوچکتر (رقعی یا جیبی) را برگزینید.
دیگر نیازی نیست گیج شوید. دفعه بعد که کلمات "وزیری" یا "رحلی" را دیدید، دقیقاً میدانید با چه چیزی طرف هستید. در فروشگاه اینترنتی های ورت، ما کلکسیونی از تمام این سایزها را با دقیقترین استانداردها گردآوری کردهایم تا شما فقط دغدغه "نوشتن" داشته باشید، نه دغدغه "جا شدن در کیف".
